Były przedsiębiorca, który wykreślił się z CEIDG, może złożyć wniosek o upadłość konsumencką już następnego dnia po zamknięciu firmy. Dotyczy to również długów firmowych – zaległości wobec ZUS, urzędu skarbowego i banków wchodzą do postępowania na tych samych zasadach co zobowiązania prywatne. Poniżej wyjaśniamy krok po kroku, jak przebiega ta procedura i jakie pułapki czyhają na byłych właścicieli JDG.
Kim jest „były przedsiębiorca” w rozumieniu prawa upadłościowego?
Były przedsiębiorca to osoba fizyczna, która prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą (JDG) i wykreśliła swój wpis z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG). Samo zawieszenie działalności nie jest wystarczające – wymagane jest formalne wykreślenie.
Na dzień złożenia wniosku o upadłość konsumencką wnioskodawca musi posiadać status konsumenta, czyli osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej. Po spełnieniu tego warunku były przedsiębiorca składa wniosek na identycznym formularzu co konsument, który nigdy firmy nie prowadził.
Kiedy były przedsiębiorca JDG może złożyć wniosek o upadłość konsumencką?
Wniosek można złożyć po spełnieniu dwóch warunków:
- Warunek 1 – brak statusu przedsiębiorcy. Wpis w CEIDG musi być wykreślony. Zawieszenie działalności nie wystarczy, ponieważ zawieszony przedsiębiorca nadal figuruje w rejestrze jako prowadzący działalność.
- Warunek 2 – stan niewypłacalności. Dłużnik utracił zdolność do regulowania wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Ustawa przyjmuje domniemanie niewypłacalności, gdy opóźnienie w spłacie co najmniej jednego zobowiązania przekracza 3 miesiące. Oznacza to, że były właściciel JDG nie musi udowadniać swojej sytuacji finansowej – wystarczy wykazać samo opóźnienie.
Nie obowiązuje żaden minimalny okres oczekiwania od daty zamknięcia firmy. Były przedsiębiorca może złożyć wniosek już następnego dnia po wykreśleniu z CEIDG.
Czy długi firmowe wchodzą do upadłości konsumenckiej?
Tak. Zakres zobowiązań objętych postępowaniem jest szeroki i obejmuje:
- zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (składki ZUS),
- zaległości podatkowe wobec urzędu skarbowego (podatek dochodowy, VAT),
- zadłużenie wobec banków i instytucji finansowych (kredyty, leasingi),
- należności wobec kontrahentów i dostawców.
Co istotne, długi firmowe mogą być jedynymi zobowiązaniami byłego przedsiębiorcy – upadłość konsumencka jest w takim przypadku nadal dostępna. Postępowanie obejmuje zobowiązania niezależnie od tego, czy powstały w związku z prowadzoną działalnością, czy poza nią.
Jak krok po kroku przebiega upadłość konsumencka po zamknięciu JDG?
Krok 1 – wykreślenie z CEIDG
Wniosek o wykreślenie składa się przez formularz CEIDG-1 (pole 01 „Zaprzestanie wykonywania działalności”). Można to zrobić online przez CEIDG.gov.pl lub osobiście w urzędzie gminy. Wykreślenie jest co do zasady skuteczne od dnia złożenia wniosku.
Krok 2 – sporządzenie listy wierzycieli i dokumentacji
Przed złożeniem wniosku do sądu należy zebrać:
- pełną listę wierzycieli z kwotami zobowiązań i datami ich wymagalności,
- spis majątku (nieruchomości, pojazdy, środki na rachunkach, sprzęt firmowy),
- dokumenty potwierdzające stan zadłużenia (decyzje ZUS, US, wezwania do zapłaty, umowy kredytowe),
- opis przyczyn powstania niewypłacalności.
Majątek firmowy pozostały po zamknięciu JDG (np. sprzęt, samochód) wchodzi do masy upadłości i zostanie zlikwidowany przez syndyka.
Krok 3 – złożenie wniosku do sądu
Wniosek o ogłoszenie upadłości konsumenckiej składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dłużnika (wydział gospodarczy ds. upadłościowych). Opłata sądowa wynosi 30 zł.
Były przedsiębiorca nie musi posiadać majątku wystarczającego do pokrycia kosztów postępowania. Jeśli masa upadłości jest niewystarczająca, koszty tymczasowo pokrywa Skarb Państwa.
Krok 4 – postępowanie sądowe i ogłoszenie upadłości
Po formalnej weryfikacji wniosku sąd wyznacza posiedzenie, na którym ogłasza upadłość. Z dniem uprawomocnienia się postanowienia:
- wszystkie postępowania egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużnikowi zostają umorzone,
- przestają być naliczane odsetki od zobowiązań,
- syndyk przejmuje zarząd nad majątkiem upadłego.
Standardowy czas oczekiwania na ogłoszenie upadłości wynosi od 2 do 6 miesięcy, zależnie od obłożenia sądu.
Krok 5 – postępowanie właściwe i plan spłaty
Syndyk ustala skład masy upadłości, sporządza listę wierzytelności i dokonuje likwidacji majątku. Po zakończeniu tego etapu sąd ustala plan spłaty wierzycieli lub umarza zobowiązania bez planu.
Plan spłaty – ile trwa i od czego zależy jego długość?
Standardowy plan spłaty trwa do 36 miesięcy (3 lata). Sąd ustala jego wysokość na podstawie:
- aktualnych dochodów upadłego,
- możliwości zarobkowych (wiek, stan zdrowia, kwalifikacje, sytuacja na rynku pracy),
- kosztów utrzymania upadłego i jego rodziny.
Plan spłaty może zostać wydłużony do 84 miesięcy (7 lat), jeśli sąd stwierdzi, że dłużnik w sposób rażący lub umyślny przyczynił się do swojej niewypłacalności.
W szczególnych przypadkach sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty. Dotyczy to sytuacji trwałej niezdolności do pracy, ciężkiej choroby lub braku perspektyw zarobkowych.
Pułapki, na które musi uważać były przedsiębiorca
Pułapka 1 – niezłożenie wniosku o upadłość firmy w terminie 30 dni
Zgodnie z art. 21 Prawa upadłościowego, przedsiębiorca prowadzący JDG był zobowiązany złożyć wniosek o upadłość gospodarczą w ciągu 30 dni od dnia, gdy stał się niewypłacalny. Większość byłych przedsiębiorców tego obowiązku nie dopełniła.
Obecne przepisy nie pozwalają sądowi oddalić wniosku o upadłość konsumencką z tego powodu. Jednak sąd, ustalając plan spłaty, bierze pod uwagę to uchybienie. Konsekwencja jest taka: zamiast standardowego planu do 36 miesięcy, sąd może zastosować plan wydłużony od 36 do 84 miesięcy.
Pułapka 2 – majątek firmowy pozostały po zamknięciu JDG
Sprzęt, pojazdy, towary czy wyposażenie biurowe, które pozostały po zamkniętej firmie, wchodzą do masy upadłości na identycznych zasadach co majątek prywatny. Syndyk dokona ich spisu i sprzedaży na rzecz wierzycieli.
Pułapka 3 – zawieszenie działalności zamiast wykreślenia
Zawieszenie JDG w CEIDG nie nadaje statusu konsumenta. Złożenie wniosku o upadłość konsumencką przez osobę, której działalność jest jedynie zawieszona, skutkuje odrzuceniem wniosku przez sąd.
Nowelizacja z 24 marca 2020 r. – co się zmieniło dla byłych przedsiębiorców?
Przed nowelizacją Prawa upadłościowego z 24 marca 2020 r. upadłość konsumencka była dla byłych przedsiębiorców de facto niedostępna. Sąd badał przyczyny niewypłacalności i oddalał wniosek, jeśli dłużnik doprowadził do zadłużenia wskutek rażącego niedbalstwa – co przy prowadzeniu firmy było łatwe do zarzucenia.
Nowelizacja zmieniła trzy zasady:
- Sąd nie bada przyczyn niewypłacalności na etapie ogłaszania upadłości. Każda osoba fizyczna nieprowadząca działalności może złożyć wniosek na uproszczonych zasadach konsumenckich, niezależnie od źródła długów.
- Zniesiono wymóg posiadania co najmniej dwóch wierzycieli. Były przedsiębiorca może mieć tylko jednego wierzyciela i nadal skorzystać z upadłości konsumenckiej.
- Zniesiono karencję. Przed 2020 r. były przedsiębiorca, który nie złożył wniosku o upadłość firmy w terminie, był pozbawiony dostępu do upadłości konsumenckiej przez 10 lat. Obecne przepisy tej sankcji nie przewidują.
Upadłość konsumencka po JDG a możliwość prowadzenia działalności w przyszłości
Przepisy prawa upadłościowego nie zabraniają upadłemu konsumentowi założenia nowej działalności gospodarczej w toku postępowania. Możliwość ta jest jednak ograniczona – większość dochodów uzyskanych z nowej działalności wejdzie do masy upadłości.
Swobodne prowadzenie działalności jest możliwe po uprawomocnieniu się postanowienia sądu w przedmiocie ustalenia planu spłaty lub umorzenia zobowiązań. Z tym dniem były przedsiębiorca odzyskuje pełną zdolność do zarobkowania i może otworzyć nową firmę.
Czy warto skorzystać z upadłości konsumenckiej po zamknięciu JDG?
Upadłość konsumencka po zamknięciu jednoosobowej działalności gospodarczej jest formalnie dopuszczalna i stosowana w praktyce sądowej w całej Polsce. Jest to jedyna przewidziana ustawą droga do pełnego umorzenia zobowiązań – zarówno prywatnych, jak i firmowych – dla osoby fizycznej, która zakończyła prowadzenie JDG.
Procedura nie jest jednak automatyczna. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy sytuacji majątkowej, historii zobowiązań i przyczyn niewypłacalności. Błędy w przygotowaniu wniosku lub kompletowaniu dokumentacji mogą skutkować wydłużeniem postępowania lub niekorzystnym planem spłaty.
Sprawdź, czy kwalifikujesz się – bezpłatna konsultacja online
Jeśli zamknąłeś JDG i masz długi wobec ZUS, urzędu skarbowego, banku lub kontrahentów – możemy ocenić Twoją sytuację bezpłatnie podczas konsultacji online. Przeanalizujemy, czy upadłość konsumencka jest dla Ciebie właściwym rozwiązaniem i jakie dokumenty będą potrzebne do złożenia wniosku.
Podstawa prawna: ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz.U. 2003 nr 60 poz. 535 ze zm.), w szczególności art. 2, 10, 21, 491¹-491²¹ oraz nowelizacja z dnia 30 sierpnia 2019 r. (Dz.U. 2019 poz. 1802) wchodząca w życie 24 marca 2020 r.